Tsunami przyczyną starożytnych kataklizmów

  Naukowcy ustalili, skąd wystartowało tsunami, które w 365 roku zmiotło z powierzchni ziemi dziesiątki miast nad Morzem Śródziemnym. Zbadali też, w jakich okolicznościach dziś mogą powstać i zaatakować nas gigantyczne fale

Z wielu dawnych podań, niektórych pochodzących nawet z czasów starożytnych, wiemy o licznych katastrofach, którym ulegały miasta położone nad Morzem Śródziemnym. W 365 roku kilkunastometrowa ściana wody zmiotła z powierzchni ziemi kawał lądu na półwyspie Peloponeskim, Krecie, Sycylii i wielu innych wyspach, aż dotarła także i do delty Nilu, niszcząc w dużym stopniu Aleksandrię.

Ponad 3,5 tysiąca lat temu wielka fala powstała na skutek wybuchu wulkanu uderzyła w Kretę, przyczyniając się do upadku kultury minojskiej. Inne wstrząsy zniszczyły Spartę, zburzyły pałace w Knossos na Krecie, a fala z 1866 roku mierząca ok. 8 metrów wysokości, zalała i spustoszyła miasteczka na wyspie Kythira obok Peloponezu. Ostatnia tego typu tragedia miała miesce w lipcu 1956 roku, kiedy to wysoka na 20 metrów fala runęła na wyspę Amorgos i zabiła 53 osoby.

Choć kataklizmy w rejonie Morza Śródziemnomorskiego nie zdarzają się często, to następują one nagle i niespodziewanie i bardzo ważne jest przygotowanie systemu wczesnego ostrzegania. Do tej pory naukowcy nie znali przyczyn większości dawnych katastrof, i dopiero najnowsze badania zdają się potwierdzać niektóre, nawet wydające się mało prawdopodobnymi, hipotezy.

Wydarzenie z 365 roku historyk Ammian Marcellinus, który zjawił się w Aleksandrii zaraz po uderzeniu wielkiej fali, opisał tak: Najpierw morze cofnęło się daleko, odsłaniając dno pełne zwierząt. Niektórzy poszli je zbierać. Wtedy jednak woda powróciła i zabiła ich. Była olbrzymia. Porywała największe okręty i rzucała nimi w głąb lądu. Zginęły tysiące ludzi". Dopiero niedawno badacze doszli do wniosku, że zdarzenie to było ściśle związane z potężnym trzęsieniem ziemi, którego epicentrum znajdowało się w pobliżu Krety.

Te i inne drżenia ziemi w tym rejonie są spowodowane raptownym przesuwaniem się względem siebie skał wzdłuż nieznanego wcześniej uskoku, który przecina skorupę ziemską do głębokości 45 km, a na powierzchnię wychodzi w dnie morskim na zachód od cieśniny Kythira oddzielającej Kretę od Peloponezu. Aby spowodować groźny kataklizm, wystarczy przesunięcie o parę metrów, i jak wykazują symulacje komputerowe, to właśnie stąd ruszyła fala, która zniszczyła Aleksandrię. Rzadko dochodzi tu jednak do tak dużych przesunięć jak np. w 365 roku. Niszczycielska energia, która kumuluje się w skałach, zwykle jest uwalniana na bieżąco (stąd liczne wokół akwenu Morza Śródziemnego słabsze drżenia). Czasem jednak coś się zacina, ale według badaczy w pobliżu zachodniej Krety zdarza się to raz na kilka tysięcy lat. 

Dlatego tak ważne jest, aby dokładnie poznać mechanizm powstawania ogromnych, niszczycielskim fal i móc przewidywać, kiedy takowe mogą nastąpić. Wybrzeża Morza Śródziemnego należą dzisiaj do najgęściej zamieszkanych na Ziemi, a na wakacje zjeżdżają tu miliony turystów. Zdarzające się dawniej wielkie tsunami mogłoby spowodować teraz gigantyczne straty oraz śmierć wielu, nawet tysięcy, ludzi. Pod egidą UNESCO i Unii Europejskiej powstaje już projekt systemu wczesnego ostrzegania przed falami zabójcami na Morzu Śródziemnym. Ma ruszyć w 2011 roku.

Źródło: Gazeta Wyborcza